U 2026. godini, 1985. Entoni Berdžes ponovo se opravdano čita. Ne kao futuristička distopija o tehnologiji, već kao uvid u analizu društva u kojem moć ne dolazi odozgo, već iz mase, buke i kolektivnih istina koje se nameću bez pitanja.
Zamišljena kao intelektualni odgovor na Orvelovu 1984, knjiga je strukturisana u dva dela: esejističko preispitivanje Orvelovog mita i kratku novelu koja prikazuje Britaniju paralizovanu sindikalnom moći, urušenim obrazovanjem i gubitkom kulturnog autoriteta. Berdžes ne upozorava na Velikog Brata, već na tiraniju prosečnosti, sloganizovanog jezika i društva koje više ne veruje u znanje.
Autor, najpoznatiji po Paklenoj pomorandži, bio je mnogo više od romanopisca: lingvista, kompozitor i esejista opsednut pitanjem kako se jezik kvari i kako njegov raspad vodi raspadu mišljenja. Upravo ta opsesija čini 1985. knjigom koja danas deluje uznemirujuće aktuelno.
Dva lica jedne knjige
1985. nije klasičan roman. Umesto jednostavne narativne linije, roman je pisan „dvodelno“
-
eseji i dijalozi u kojima Berdžes čita i preispituje Orvelovu 1984, i
-
kratka novela koja zamišlja Britaniju u bliskoj budućnosti: društvo paralizovano sindikatima, štrajkovima, društvenim tenzijama i gubicima kulturnog autoriteta.
Ta struktura čini knjigu istovremeno analitičkim traktatom i pripovetkom distopijskog karaktera, što je čini jedinstvenom u Berdžesovom opusu, ali i u širem panoramskom sagledavanju političke i društvene refleksije XX veka.
Iako je često kritikovana zbog karikaturalnih elemenata i oštre društvene satire, 1985. ostaje delo koje ne pokušava da se dopadne.
Zanimljivosti koje obogaćuju čitanje
1985. kombinuje esej i distopijsku fikciju, retku formu koja omogućava istovremeno kritičko i umetničko sagledavanje sveta.
Knjiga se odnosi na britanski društveni kontekst 1970-ih, koji je podrazumevao štrajkove, sindikate i društvene tenzije ali njene teme prelaze istorijski okvir.
Za Berdžesa, jezici i književnost nisu samo umetnost, već alat uma i slobode, što ova knjiga snažno reflektuje.
Snaga ove knjige nalazi se u provokaciji: tvrdnji da se civilizacije ne raspadaju zbog diktatora, već onda kada kultura, jezik i znanje izgube autoritet.
